Ga eens op zoek naar de vele verschillende planten in onze gemeente, die er van nature voorkomen. Je hoeft alleen maar te kijken in de bermen langs de wegen, in de bossen, aan de akkerranden en zelfs tussen de straat- en stoepstenen. Elke plant is interessant; onkruid is maar een verzonnen woord. Als jij je er een beetje in verdiept, dan gaan die Beekse planten nóg meer leven. Zeker als je het verhaal achter elk plantje kent.
door Kees van Kemenade
veenmos aan de rand van een ven in de bossen van Gorp
Boven het water van een klein, naamloos, vennetje steekt een plukje veenmos uit. Het ziet er onschuldig uit, maar op den duur zal dit veenmos van dit waterplasje land gaan maken en dan is er geen ven meer. Veenmos, ook wel bekend onder de Latijnse naam sfagnum, vormt veen en dat gaat zo: van boven groeit hij en van onder sterft hij af. In het begin rotten die delen, maar als de zuurstof bijna op is, stopt dat en vormt zich een steeds dikker wordende koek van halfvergane plantenresten. Op den duur is heel het ven gevuld met veenmos en daarin vestigen planten als het pijpenstrootje en gagel. Later stuiken en de eerste boompjes die van een vochtige omgeving houden, zoals de els.
In het verdwenen ven veranderen de plantenresten geleidelijk in veen, oftewel moer. Nog later in turf, ooit een belangrijke brandstof. In de oorlog won mijn vader nog klot, een heel natte soort turf, die eerst heel lang moest drogen en dan nog maar smeulde. Maar ja, wat doe je als er een brandstoftekort heerst.
Omdat er in het veen geen zuurstof meer zit, blijft alles wat erin valt geconserveerd. Een Romeinse officier, met een gouden helm bijvoorbeeld in Helenaveen. Alleen werd het lichaam niet geconserveerd. Dat is wel gebeurd bij de veenlijken. Het meisje van Yde bijvoorbeeld, waarvan de vraag hoe zij daar haar einde vond nooit beantwoord zal worden.
Het veenmos plantje is eigenlijk een wonder. Het zit vol holtes waarin water kan worden opgeslagen en kan zo tot wel twintig keer het eigen volume aan water opnemen. Of bloed! Tijdens de Eerste Wereldoorlog was er gebrek aan katoen voor verband. Men ontdekte dat veenmos ook bruikbaar was en dat de plant een antiseptisch effect had op de wond.
Er zijn veel soorten veenmos die alleen een specialist kan onderscheiden. Maar hun uitwerking op het landschap is gelijk: een nietig plantje kan een enorm ven veranderen in land.